Welke lesbevoegdheden zijn er in het onderwijs?
Bijgewerkt: 25 maart 2026.
Welke bevoegdheid heb je nodig per sector?
| Bevoegdheid | Voor welke sector? | Tot welk niveau? | Hoe behalen? |
|---|---|---|---|
| Pabo-diploma | Primair onderwijs (groep 1 tot en met 8), speciaal basisonderwijs, praktijkonderwijs | Alle groepen PO | Pabo (4 jaar) of zij-instroom PO |
| Tweedegraads bevoegdheid | Vmbo (alle klassen), onderbouw havo/vwo (klas 1 tot en met 3), MBO (alle niveaus) | t/m klas 3 havo/vwo | HBO lerarenopleiding of zij-instroom VO |
| Eerstegraads bevoegdheid | Volledig voortgezet onderwijs, inclusief bovenbouw en eindexamenklassen havo/vwo | Alle klassen VO | Universitaire master of eerstegraads HBO-opleiding |
| PDG (MBO) | Middelbaar beroepsonderwijs | Alle MBO-niveaus | PDG-traject (10 tot 18 maanden, naast werk) |
| Ongegradeerd | Alle sectoren (PO t/m bovenbouw VO) voor specifieke vakken | Alle klassen | HBO-opleiding LO, muziek, beeldende vorming |
Tweedegraads en eerstegraads: wat is het verschil?
Beide bevoegdheden gelden voor het voortgezet onderwijs en het MBO, maar ze bepalen aan welke klassen je les mag geven.
Tweedegraads bevoegdheid
De meest voorkomende bevoegdheid voor HBO-afgestudeerden en zij-instromers. Je bent bevoegd voor het vmbo in zijn geheel, de onderbouw van havo en vwo (klas 1 tot en met 3) en alle niveaus in het MBO.
Je bent niet bevoegd voor de bovenbouw van havo en vwo, de eindexamenklassen. Wil je daar toch lesgeven, dan heb je een eerstegraads bevoegdheid nodig.
Er bestaat ook een beperkte tweedegraads bevoegdheid, behaald via een educatieve minor. Hiermee mag je alleen in de onderbouw en het vmbo lesgeven, niet in het MBO.
Eerstegraads bevoegdheid
Met een eerstegraads bevoegdheid mag je in alle klassen van het voortgezet onderwijs lesgeven, inclusief de bovenbouw en eindexamenklassen van havo en vwo.
Voor de meeste vakken vraagt dit een universitaire lerarenopleiding (master). Voor een beperkt aantal vakken bestaat een eerstegraads HBO-route. De eerstegraads bevoegdheid is ook geldig voor het MBO.
Lesgeven in het MBO: PDG of bevoegdheid?
Het MBO wijkt af van het VO. Je hebt er geen formele lesbevoegdheid nodig, maar je moet wel benoembaar zijn. Dat betekent: de instelling moet je mogen aanstellen als docent. Dat kan op twee manieren:
- Tweedegraads of eerstegraads bevoegdheid, de meest voorkomende route voor mensen met een lerarenopleiding.
- PDG (Pedagogisch Didactisch Getuigschrift), voor vakmensen zonder lerarenopleiding die vanuit de praktijk instromen. Je werkt al als docent en haalt het PDG in 10 tot 18 maanden naast je werk. Meer info: PDG-traject in het MBO.
Welke bevoegdheid heb je nodig voor het basisonderwijs?
Voor de basisschool geldt één bevoegdheid: het Pabo-diploma. Daarmee ben je bevoegd voor alle groepen (1 tot en met 8), het speciaal basisonderwijs en het praktijkonderwijs.
Een Pabo-diploma geeft geen toegang tot het voortgezet onderwijs. Wil je de overstap maken, dan heb je een tweedegraads bevoegdheid nodig, tenzij je in het praktijkonderwijs wil werken, waar het Pabo-diploma wel geldig blijft.
Pabo en vmbo: Met een Pabo-diploma kun je in sommige gevallen beperkt lesgeven in het vmbo, specifiek voor de vakken Nederlandse taal en rekenen in de onderbouw, mits je een aanvullende module hebt gevolgd. Dit is geen standaardsituatie en hangt af van de school en het schoolbestuur.
Hoe haal je een lesbevoegdheid?
De route hangt af van je huidige opleiding en de sector waar je naartoe wil. Bij zij-instroom sta je al betaald voor de klas terwijl je de bevoegdheid haalt:
- Zij-instroom basisonderwijs (PO), Pabo-bevoegdheid in maximaal 2 jaar
- Zij-instroom voortgezet onderwijs (VO), tweedegraads of eerstegraads in maximaal 2 jaar
- PDG-traject MBO, benoembaar in het MBO in 10 tot 18 maanden
- Kopopleiding, tweedegraads bevoegdheid in 1 jaar voltijdstudie
Veelgestelde vragen over lesbevoegdheden
Wat is het verschil tussen tweedegraads en eerstegraads bevoegdheid?
Het verschil zit in de klassen waaraan je les mag geven. Met een tweedegraads bevoegdheid mag je lesgeven in het vmbo, het MBO en de onderbouw van havo en vwo (klas 1 tot en met 3). Met een eerstegraads bevoegdheid mag je ook in de bovenbouw van havo en vwo lesgeven, inclusief eindexamenklassen. Voor eerstegraads is doorgaans een universitaire lerarenopleiding vereist.
Kan ik met een Pabo-diploma lesgeven in het voortgezet onderwijs?
Niet standaard. Met een Pabo-diploma ben je bevoegd voor het basisonderwijs. Voor het voortgezet onderwijs heb je een tweedegraads of eerstegraads bevoegdheid nodig. Een uitzondering geldt voor het praktijkonderwijs, waar het Pabo-diploma wel geldig blijft. Voor sommige vakken in de vmbo-onderbouw (taal, rekenen) kan het Pabo-diploma met aanvullende scholing ook worden ingezet, maar dit is niet landelijk geregeld.
Hoe word ik bevoegd om les te geven in het MBO?
Voor het MBO heb je geen formele bevoegdheid nodig, maar je moet benoembaar zijn. Dat kan met een tweedegraads of eerstegraads bevoegdheid, of via het PDG-traject (Pedagogisch Didactisch Getuigschrift). Het PDG is specifiek voor vakmensen zonder lerarenopleiding die vanuit de praktijk instromen. Het traject duurt 10 tot 18 maanden en je werkt er al als docent naast.
Wat is een ongegradeerde bevoegdheid?
Een ongegradeerde bevoegdheid geldt voor vakken als lichamelijke opvoeding, muziek en beeldende vorming. Het bijzondere is dat deze bevoegdheid sectoroverstijgend is: je mag er mee lesgeven van de basisschool tot de bovenbouw van havo en vwo. Je behaalt haar via een specifieke HBO-opleiding voor dat vak.
Kan ik een lesbevoegdheid halen terwijl ik al werk?
Ja, via een zij-instroomtraject. Je gaat in dienst bij een school, staat direct betaald voor de klas en haalt je bevoegdheid in maximaal twee jaar via een traject op maat. De school betaalt de opleidingskosten via DUO-subsidie van maximaal €25.000. Voor het MBO kan het PDG-traject in 10 tot 18 maanden. Meer: overzicht zij-instroomroutes.
MeesterBaan is sinds 1999 actief en verwerkt per jaar ruim 40.000 vacatures van meer dan 7.000 aangesloten werkgevers in onderwijs en kinderopvang (eigen cijfers, peiling mei 2026).
Meer lezen in de kennisbank
Bronnen
Geschreven en gecontroleerd door Redactie MeesterBaan. Laatst bijgewerkt op 03-09-2026.