Lesgeven zonder bevoegdheid
Ja, maar alleen tijdelijk en alleen in de gevallen die de wet noemt. Je bent dan niet bevoegd maar benoembaar. De termijn hangt af van je situatie: een volledig onbevoegde invaller mag maximaal een jaar, een zij-instromer met geschiktheidsverklaring en een leraar die een ander vak geeft maximaal twee jaar, met verlenging tot vier jaar.
Wat is het verschil tussen bevoegd, benoembaar en onbevoegd?
Bevoegd ben je met een diploma van een lerarenopleiding voor het vak en het niveau waarop je lesgeeft. Benoembaar betekent dat je nog niet bevoegd bent, maar dat de wet je toestaat tijdelijk voor de klas te staan omdat je in opleiding bent of omdat de school niemand anders kan vinden. Onbevoegd lesgeven buiten die kaders mag niet.
Dat onderscheid is geen papieren kwestie. De inspectie controleert erop en een school die de termijn laat verlopen zonder dat je je bevoegdheid haalt, heeft een probleem. Weet dus altijd onder welke categorie je valt en wanneer je termijn afloopt.
In welke situaties mag je onbevoegd voor de klas?
De wet kent een aantal duidelijk afgebakende gevallen. Bij een tijdelijke vervanging of een moeilijk vervulbare vacature mag een onbevoegde maximaal een jaar lesgeven. Ben je bevoegd voor een ander vak, dan mag je twee jaar een ander vak geven, met verlenging van nog eens twee jaar. Studenten aan een lerarenopleiding mogen vijf maanden tot maximaal twee jaar lesgeven, afhankelijk van hun opleiding.
Zij-instromers met een geschiktheidsverklaring mogen maximaal twee jaar lesgeven, ook met een verlenging van twee jaar. Een tweedegraads bevoegde die eerstegraadslessen geeft, mag dat maximaal een jaar en dan hoofdzakelijk in de onderbouw. Voor gastdocenten geldt een eigen regel: gemiddeld zes uur per week, onder verantwoordelijkheid van een bevoegde leraar.
| Situatie | Maximale termijn |
|---|---|
| Tijdelijke vervanging of moeilijk vervulbare vacature | 1 jaar |
| Bevoegd voor een ander vak | 2 jaar, te verlengen met 2 jaar |
| Student aan de lerarenopleiding | 5 maanden tot 2 jaar |
| Zij-instromer met geschiktheidsverklaring | 2 jaar, te verlengen met 2 jaar |
| Tweedegraads in eerstegraadsklassen | 1 jaar, hoofdzakelijk onderbouw |
| Gastdocent | Gemiddeld 6 uur per week, onder een bevoegde leraar |
Wat betekent benoembaar voor je contract?
Benoembaar is een tijdelijke status, dus je krijgt vrijwel altijd een contract voor bepaalde tijd dat aan die termijn is gekoppeld. Haal je binnen die periode je bevoegdheid, dan verandert je positie en meestal ook je inschaling. Haal je hem niet, dan mag de school je niet zonder meer voor de klas houden.
Maak daarom schriftelijke afspraken voordat je tekent: welke opleiding ga je volgen, wie betaalt die, hoeveel uren krijg je ervoor in je taakbeleid, en wat gebeurt er met je inschaling zodra je bevoegd bent. Dat zijn de vier punten waar achteraf de meeste ruzie over ontstaat.
Hoe word je alsnog bevoegd?
Welke route past, hangt af van wat je al hebt. Met een hbo- of universitair diploma en een school die je aanneemt, is zij-instroom in het beroep de snelste weg: je werkt betaald, het schoolbestuur vraagt bij DUO 25.000 euro subsidie aan en je haalt je bevoegdheid binnen twee jaar. Met een verwante bachelor kan een educatieve module of een kopopleiding in ongeveer een jaar volstaan.
Zonder relevant diploma blijft de reguliere lerarenopleiding over, voltijd of in deeltijd naast je baan. Voor het basisonderwijs is dat de pabo, voor het voortgezet onderwijs een tweedegraads of eerstegraads lerarenopleiding in je vak, en voor het mbo het pedagogisch-didactisch getuigschrift.
Je hebt al een hbo- of wo-diploma
Zij-instroom in het beroep, een educatieve module of een kopopleiding. Kort en meestal betaald door de school.
Je hebt dat niet
De reguliere lerarenopleiding in voltijd of deeltijd. Langer, maar je bepaalt je eigen tempo.
Welke functies mag je zonder bevoegdheid wel doen?
Er is een hele reeks functies waarvoor geen onderwijsbevoegdheid nodig is en waarin je toch met leerlingen werkt. Een onderwijsassistent ondersteunt de leerkracht en werkt met kleine groepjes. Een leraarondersteuner werkt zelfstandiger en verzorgt onderdelen van de les volgens het plan van de bevoegde leerkracht.
Daarnaast zijn er functies buiten de klas: conciërge, administratief medewerker, roostermaker en leerlingbegeleider. Voor mensen die willen proeven aan het onderwijs voordat ze een opleiding beginnen, is zo'n functie vaak een verstandiger eerste stap dan meteen voor de klas.
Waar zijn de kansen het grootst als je nog onbevoegd bent?
Scholen zijn het meest bereid in vakken waarvoor ze geen bevoegde leraar vinden. In het voortgezet onderwijs gaat het in 2026 om Nederlands, Duits, Frans, informatica, natuurkunde, scheikunde, wiskunde en klassieke talen, waar het tekort boven de vijf procent van de werkgelegenheid uitkomt. Het totale voorspelde tekort in het vo bedraagt bijna 2.600 fte.
Om een idee te geven van de omvang: jaarlijks passeren op MeesterBaan meer dan 40.000 vacatures van ruim 7.000 aangesloten scholen en kinderopvangorganisaties (eigen cijfers, peiling mei 2026). Zoek je een school die in je opleiding wil investeren, benader dan rechtstreeks en zet in je eerste mail welk diploma je hebt en vanaf wanneer je kunt.
Veelgestelde vragen
Mag je lesgeven zonder onderwijsbevoegdheid?
Tijdelijk wel, in de gevallen die de wet noemt. Je heet dan benoembaar. Een volledig onbevoegde invaller mag maximaal een jaar, een zij-instromer met geschiktheidsverklaring en een leraar die een ander vak geeft maximaal twee jaar, met verlenging van nog eens twee jaar. Buiten die kaders mag het niet.
Hoe lang mag een zij-instromer onbevoegd voor de klas staan?
Een zij-instromer met een geschiktheidsverklaring mag maximaal twee jaar lesgeven, met een verlenging van nog eens twee jaar. In die periode haal je je bevoegdheid, betaald door de school uit de DUO-subsidie van 25.000 euro per zij-instromer.
Welke functies in het onderwijs vragen geen bevoegdheid?
Onderwijsassistent en leraarondersteuner werken met leerlingen zonder onderwijsbevoegdheid, onder verantwoordelijkheid van een bevoegde leerkracht. Daarnaast zijn er functies buiten de klas, zoals conciërge, administratief medewerker, roostermaker en leerlingbegeleider. Voor al die functies is wel een VOG nodig.
Meer lezen in de kennisbank
Bronnen
Geschreven en gecontroleerd door Redactie MeesterBaan. Laatst bijgewerkt op 23-09-2026.