Route 3: Zij-instroom voortgezet onderwijs (VO): eerste- of tweedegraads

Wat is zij-instroom in het voortgezet onderwijs?
Zij-instroom in het voortgezet onderwijs is een betaald traject waarmee je met een afgeronde HBO- of WO-opleiding in principe binnen twee jaar je lesbevoegdheid haalt. Het traject past vooral bij professionals van wie het diploma inhoudelijk aansluit op een schoolvak, zoals wiskunde, Engels, techniek of economie. Je staat vanaf de eerste dag betaald voor de klas en volgt naast je baan een verkort opleidingstraject bij een lerarenopleiding.

Via deze route word je vakdocent in het voortgezet onderwijs. Je geeft les in het vak waarin je je kennis of werkervaring hebt opgebouwd. Welke bevoegdheid je haalt en aan welke leerjaren je daarna mag lesgeven, hangt af van je vooropleiding. De twee niveaus naast elkaar:

Niveau	Vooropleiding	Mag lesgeven aan
Tweedegraads bevoegdheid	HBO- of WO-bachelor	vmbo (alle leerjaren) onderbouw havo en vwo (klas 1 t/m 3) mbo
Eerstegraads bevoegdheid	WO-master	alle leerjaren in het voortgezet onderwijs inclusief de eindexamenklassen van havo en vwo

Welke bevoegdheid haal je in het voortgezet onderwijs?

In het voortgezet onderwijs bepaalt je vooropleiding welke lesbevoegdheid je via zij-instroom haalt. Een HBO- of WO-bachelor leidt tot een tweedegraads bevoegdheid, een WO-master tot een eerstegraads bevoegdheid. Het verschil bepaalt aan welke leerjaren je daarna voor de klas mag.

Tweedegraads bevoegdheid: Met een tweedegraads bevoegdheid geef je les aan het vmbo, de onderbouw (klas 1 tot en met 3) van havo en vwo, en het mbo. Dit is het meest voorkomende instapniveau voor zij-instromers.
Eerstegraads bevoegdheid: Met een eerstegraads bevoegdheid mag je aan alle leerjaren lesgeven, dus ook aan de bovenbouw en de eindexamenklassen van havo en vwo. Hiervoor is een afgeronde WO-master vereist.

Je haalt de bevoegdheid altijd per vak. Wil je later een tweede vak geven, dan volg je daarvoor meestal een verkort vervolgtraject. Wat een docent in deze sector verdient, lees je in de salariswijzer voor het voortgezet onderwijs.

Wat zijn de toelatingseisen?

Je hebt een afgeronde hbo- of wo-opleiding nodig, een VOG en voldoende werk- en maatschappelijke ervaring. Voor de beroepsgerichte vmbo-profielen bouwen, wonen en interieur; produceren, installeren en energie; mobiliteit en transport; en horeca, bakkerij en recreatie volstaat een mbo-diploma met hbo werk- en denkniveau. De school benoemt je voor maximaal twee jaar, en jij, de school en de lerarenopleiding sluiten een scholings- en begeleidingsovereenkomst (Rijksoverheid, hoe word ik zij-instromer). Hoe goed je vooropleiding aansluit op het vak, bepaalt hoeveel scholing je nodig hebt: een diploma Werktuigbouwkunde past bijvoorbeeld beter bij natuurkunde dan bij geschiedenis. Verder spelen twee punten.

De 2-jareneis van DUO: Voor de subsidie zij-instroom geldt dat je bij de aanvraag niet staat ingeschreven bij een lerarenopleiding en dat ook in de twee jaar daarvoor niet was, tenzij je die opleiding met een diploma hebt afgerond. Het is een voorwaarde voor de subsidie die de school aanvraagt.
Het geschiktheidsonderzoek: Een lerarenopleiding toetst vooraf of je direct voor de klas kunt staan, of je binnen twee jaar je bevoegdheid kunt halen en welke scholing en begeleiding je nodig hebt. Pas na een positief geschiktheidsonderzoek mag je betaald als zij-instromer beginnen.

Sluit je diploma grotendeels aan, maar mis je een paar vakonderdelen? Dan is sprake van een vakdeficiëntie. Je mag dan vaak wel starten, mits je die kennis binnen een afgesproken termijn bijspijkert via zelfstudie of cursussen. Zijn de tekorten te groot, dan volg je eerst een schakelprogramma voordat je kunt zij-instromen.

Hoe ziet de werkweek eruit?

Een zij-instromer in het voortgezet onderwijs werkt doorgaans drie tot vier dagen voor de klas en besteedt ongeveer één dag aan de lerarenopleiding. De precieze verdeling verschilt per school en traject.

Lesgeven (0,6 tot 0,8 fte): drie of vier dagen voor de klas, vaak 8 tot 14 lesuren per week, plus tijd voor voorbereiding en nakijken.
Studie (1 dag): je volgt de opleiding bij een hogeschool of universiteit.
Begeleiding: een ervaren docent als werkplekbegeleider bezoekt je lessen en coacht je op klassenmanagement.

Wat verdien je en wie betaalt de opleiding?

De school betaalt je salaris en meestal ook je opleidingskosten. Je ontvangt vanaf de eerste dag salaris volgens de CAO VO. Wie welke kosten draagt, leg je vast in de scholings- en begeleidingsovereenkomst. De school kan die kosten dekken via de subsidie zij-instroom van DUO, een vast bedrag per zij-instromer. Voor aanvragen vanaf 16 oktober 2026 is dat € 60.000 in po en vo en € 40.000 in het mbo, onder voorbehoud van de begroting 2027; daarvoor was het € 25.000 (Staatscourant 2026, 36294).

Onderdeel	Wie betaalt en hoe
Studiekosten	Meestal de school, via de rijkssubsidie zij-instroom (een vast bedrag per zij-instromer). Wie welke kosten draagt, leg je vast in de scholings- en begeleidingsovereenkomst.
Salaris	De school, volgens de CAO VO. Je start meestal in schaal LB. De schaal volgt uit je functie en taken, en werkervaring kan meetellen voor een hogere trede.

Past een andere route beter?

Sluit je diploma niet aan op een schoolvak, of wil je liever een vaste klas dan losse lessen? Dan is een andere route mogelijk passender. Wie liever in het basisonderwijs werkt, leest meer in Route 2: zij-instroom in het primair onderwijs. Vakmensen uit de praktijk vinden hun weg via Route 4: het pdg-traject in het mbo. Wil je eerst weten hoe de wet en de subsidie in elkaar zitten, begin dan bij Route 1: zij-instroom in het beroep.

Ben je net afgestudeerd als bachelor en sluit je opleiding al aan op een schoolvak? Dan kan de kopopleiding van één jaar sneller zijn dan een zij-instroomtraject. Een overzicht van alle mogelijkheden staat in het overzicht van de zij-instroomroutes.

Bekijk vacatures voor zij-instromers

Veelgestelde vragen over zij-instroom voortgezet onderwijs

Wat is het verschil tussen een eerstegraads en tweedegraads bevoegdheid?

Met een tweedegraads bevoegdheid mag je lesgeven aan het vmbo en de onderbouw (klas 1 tot en met 3) van havo en vwo. Met een eerstegraads bevoegdheid mag je aan alle leerjaren lesgeven, inclusief de eindexamenklassen. Voor een eerstegraads bevoegdheid is een WO-master vereist, voor een tweedegraads volstaat een HBO- of WO-bachelor.

Hoe lang duurt een zij-instroomtraject in het voortgezet onderwijs?

Je benoeming als zij-instromer in het voortgezet onderwijs geldt maximaal twee jaar. Die periode mag met twee jaar worden verlengd. In die periode sta je betaald voor de klas en haal je tegelijk je lesbevoegdheid bij een lerarenopleiding. De precieze duur hangt af van je vooropleiding en eventuele vakdeficiënties.

Wat gebeurt er als mijn diploma niet volledig aansluit op het vak?

Als je diploma grotendeels aansluit maar je een paar onderdelen mist, is sprake van een vakdeficiëntie. Je mag dan vaak starten op voorwaarde dat je die kennis binnen een afgesproken termijn bijspijkert. Zijn de tekorten te groot, dan volg je eerst een schakelprogramma voordat zij-instroom mogelijk is.

Krijg ik salaris tijdens het traject?

Ja, je ontvangt vanaf de eerste dag salaris volgens de CAO VO, meestal in schaal LB. Meestal betaalt de school ook je opleidingskosten, via de subsidie zij-instroom van DUO, een vast bedrag per zij-instromer. Dat leg je vast in de scholings- en begeleidingsovereenkomst.

Kan ik tijdens het traject meerdere vakken geven?

Dat wordt afgeraden tijdens het zij-instroomtraject. Je haalt je bevoegdheid namelijk per vak. Richt je eerst op de bevoegdheid voor je sterkste vak. Heb je dat diploma binnen, dan kun je later een verkort traject volgen voor een tweede vak.

Om een idee te geven van de omvang: in 2025 plaatsten 4.134 scholen samen 32.433 vacatures op MeesterBaan (Banometer, peiljaar 2025).