Wat houdt het geschiktheidsonderzoek voor zij‑instromers in?

Wat is het geschiktheidsonderzoek?Het geschiktheidsonderzoek (ook wel assessment genoemd) is de verplichte 'toegangspoort' voor iedereen die via het officiële zij-instroomtraject leraar wil worden. Een onafhankelijke lerarenopleiding toetst of je geschikt bent om direct zelfstandig voor de klas te staan en of je in staat bent om binnen 2 jaar je bevoegdheid te halen.

Startbekwaam of niet?

Bij een reguliere opleiding leer je eerst 4 jaar voordat je volledig verantwoordelijk bent. Bij zij-instroom sta je vanaf dag één voor de klas. Het onderzoek is er dus niet om je te pesten, maar om te garanderen dat jij (met begeleiding) de klas aankan zonder kopje onder te gaan.

Waar bestaat het geschiktheidsonderzoek uit?

Het onderzoek wordt uitgevoerd door een assessment-team van de hogeschool of universiteit en bestaat uit twee hoofdonderdelen:

1. Het Portfolio

Vooraf lever je een dossier in. Hierin bewijs je wat je al kunt.

  • Diploma's en cijferlijsten (hbo/wo).
  • CV met relevante werkervaring.
  • Certificaten van cursussen (bijv. coaching).
  • Een persoonlijk reflectieverslag.

2. Het Assessment

De praktijkdag. Assessoren van de opleiding komen kijken (of je komt naar de opleiding).

  • Proefles: Je geeft een les aan een echte klas.
  • Criteriumgericht interview (CGI): Een stevig gesprek over je aanpak, je visie op onderwijs en je motivatie.

Wat staat er in de geschiktheidsverklaring?

Na het onderzoek volgt het oordeel. Er zijn twee smaken:

  • Positief: Gefeliciteerd! Je ontvangt een 'verklaring van geschiktheid'. De opleiding stelt direct een scholingsplan op. Hierin staat precies welke modules je nog moet volgen om binnen 2 jaar bevoegd te zijn.
  • Negatief: De assessoren vinden het risico te groot om je direct voor de klas te zetten. Vaak krijg je het advies om eerst een reguliere deeltijdopleiding te volgen of een korte stage te doen en het dan te herkansen.
Wie betaalt de rekening?
Het geschiktheidsonderzoek is prijzig (vaak tussen de € 1.500 en € 2.500), maar jij betaalt dit niet zelf. De rekening gaat naar het schoolbestuur waar je solliciteert. Zij kunnen deze kosten dekken vanuit de zij-instroomsubsidie.

Hoe vergroot je je kans op een positieve uitslag?

  1. Loop mee: Ga niet 'koud' het assessment in. Zorg dat je al een paar keer hebt meegekeken op een school.
  2. Oefen je les: De proefles weegt het zwaarst. Zorg voor een duidelijk begin, kern en afsluiting. Laat zien dat je contact maakt met de leerlingen.
  3. Reflecteer: Assessoren zijn dol op zelfreflectie. Ging er iets mis in de proefles? Geen punt, zolang je in het gesprek maar kunt benoemen waarom het misging en wat je de volgende keer anders doet.

Waar vind je meer over de routes naar het leraarschap?

Het geschiktheidsonderzoek hoort bij Route 1, 2 en 3. Bekijk hier de details per sector:

Bekijk vacatures Zij-instromer Scholen die zij-instromers zoeken

Veelgestelde vragen

Wie voert het onderzoek uit?

Het onderzoek wordt uitgevoerd door assessoren van een erkende lerarenopleiding (een hogeschool of universiteit). De aanvraag loopt echter altijd via de school waar je wilt gaan werken. Je kunt dit assessment dus niet 'op eigen houtje' doen zonder potentiële werkgever.

Kan ik herkansen?

Ja, bij een negatieve beoordeling is er doorgaans één herkansing mogelijk. Bespreek dit goed met de school en de opleiding. Soms is het verstandiger om eerst wat extra ervaring op te doen (via een korte stage) voordat je direct de herkansing inzet.

Wat als ik nog geen leservaring heb?

Leservaring is officieel niet verplicht, maar je moet wél een proefles geven en laten zien dat je pedagogisch sterk bent. Veel scholen bieden je daarom de kans om voorafgaand aan het assessment een paar dagen mee te lopen of te oefenen met een klas.

Wie betaalt het geschiktheidsonderzoek?

De school betaalt. Het onderzoek valt onder de subsidie van 25.000 euro die het bevoegd gezag bij DUO aanvraagt, samen met de scholing en de begeleiding. Je hoeft de kosten dus niet zelf voor te schieten. Wel is er een volgorde: eerst een school die je wil aannemen, dan het onderzoek, dan het traject.

Hoe bereid je je voor op de proefles?

Kies een onderwerp dat je door en door kent en bouw de les op rond één helder doel. Beoordelaars letten meer op je contact met de groep en op hoe je reageert als iets anders loopt dan je had bedacht, dan op de inhoud. Oefen de les een keer met echte leerlingen, bijvoorbeeld tijdens een meeloopdag op de school waar je solliciteert.

Wat als je wordt afgewezen?

Een afwijzing gaat vrijwel altijd vergezeld van een advies, bijvoorbeeld om eerst je vakinhoud aan te vullen of om via een deeltijdopleiding te starten. Dat advies is bruikbaar: je weet precies wat er ontbreekt. Je kunt het onderzoek later opnieuw doen, in overleg met de lerarenopleiding en een school die je opnieuw wil voordragen.

Hoe lang duurt het onderzoek en wanneer plan je het?

Reken van aanmelding tot uitslag op enkele weken, afhankelijk van de lerarenopleiding en de periode van het jaar. Daarna moet de school nog subsidie aanvragen, waarvoor DUO maximaal acht weken de tijd heeft. Wil je in september of februari starten, begin dan een half jaar van tevoren met gesprekken voeren.

Hoeveel keuze heb je eigenlijk? Op MeesterBaan verschijnen jaarlijks meer dan 40.000 onderwijsvacatures van ruim 7.000 aangesloten scholen en kinderopvangorganisaties (eigen cijfers, peiling mei 2026).

Meer lezen in de kennisbank

Alle onderwerpen in de MeesterBaan Kennisbank

Bronnen

Geschreven en gecontroleerd door Redactie MeesterBaan. Laatst bijgewerkt op 11-09-2026.

Meer kennisbank artikelen in de categorie 'Zij-instroom informatie':

Wat houdt het zij‑instroomtraject in het beroep in?
Hoe kan ik zij‑instromen als leraar in het basisonderwijs?
Hoe kan ik zij‑instromen als leraar in het voortgezet onderwijs?
Zij‑instroom in het mbo: PDG‑traject en reguliere routes
Past een zij‑instroomtraject bij mij?