Leraar natuurkunde worden: opleiding en bevoegdheid

Een tweede klas zit in groepjes met een batterij, een paar snoeren en een lampje. Bij de helft van de tafels blijft het donker. De leraar vraagt waar de stroom heen gaat en laat de leerlingen zelf de fout vinden. Zo'n les geven vraagt vakkennis en didactiek tegelijk. Wil je die leraar worden, dan bepaalt je vooropleiding welke weg voor jou het kortst is en voor welke klassen je straks bevoegd bent.

Wat is het verschil tussen een tweedegraads en een eerstegraads bevoegdheid natuurkunde?

Met een tweedegraads bevoegdheid natuurkunde mag je lesgeven in alle leerjaren van het vmbo, in de onderbouw van havo en vwo en in het praktijkonderwijs, zo staat op Rijksoverheid.nl (pagina bijgewerkt op 5 augustus 2026). Volgens de Rijksoverheidspagina over zij-instroom kun je in het mbo met een tweedegraads bevoegdheid worden benoemd tot docent. Een eerstegraads bevoegdheid geeft je ook toegang tot de bovenbouw van havo en vwo, inclusief de examenklassen.

Het verschil zit dus in de bovenbouw van havo en vwo, waar leerlingen zich voorbereiden op het centraal examen natuurkunde. Daar heb je de eerste graad nodig. Met een tweedegraads bevoegdheid sta je wel in de bovenbouw van het vmbo, ook in de examenklassen daar.

Welke graad je haalt, hangt af van de opleiding die je volgt. Rijksoverheid.nl zegt het kort: je opleiding bepaalt welke bevoegdheid je hebt. Een hbo-route leidt in de regel naar de tweede graad, een universitaire lerarenopleiding naar de eerste graad. Heb je eenmaal een tweedegraads bevoegdheid, dan kun je later doorstuderen naar de eerste graad, bijvoorbeeld via een hbo-master leraar natuurkunde, die volgens Rijksoverheid.nl in deeltijd twee tot drie jaar duurt. Wil je weten hoe dit voor andere vakken en sectoren werkt, bekijk dan het overzicht van alle lesbevoegdheden.

Welke route naar leraar natuurkunde past bij jouw vooropleiding?

Welke route bij je past, hangt af van het diploma dat je al hebt. Kom je van havo, vwo of mbo niveau 4, dan is de vierjarige hbo-lerarenopleiding natuurkunde de standaardroute. Met een verwante hbo-bachelor kies je een kopopleiding, met een verwante wo-master de universitaire lerarenopleiding. Werk je al en heb je een diploma van hbo of wo, dan is zij-instroom een optie met salaris.

In tekst samengevat: twee hbo-routes en de zij-instroom leiden naar de tweede graad, de universitaire routes en de zij-instroom naar de eerste graad. De educatieve minor is de enige route met een beperkte bevoegdheid.

Twijfel je tussen twee routes, kijk dan eerst naar je vooropleiding en pas daarna naar de duur. Een kopopleiding staat alleen open voor bepaalde combinaties van hbo-bachelor en schoolvak. Met de kopopleidingtabel ga je na of jouw diploma past. Hoe dezelfde routes voor een talenvak uitpakken, lees je bij alle routes naar docent Nederlands.

Hoe word je via het hbo tweedegraads bevoegd voor natuurkunde?

Via het hbo word je tweedegraads bevoegd voor natuurkunde met de vierjarige lerarenopleiding natuurkunde of met een kopopleiding. Voor de lerarenopleiding heb je volgens Rijksoverheid.nl een diploma van havo, vwo of mbo niveau 4 nodig. Ben je ouder dan 21 en heb je die diploma's niet, dan doe je eerst een toelatingsonderzoek. De kopopleiding duurt één jaar en is bedoeld voor wie al een hbo-bachelor heeft.

De vierjarige opleiding combineert natuurkunde als vak met vakdidactiek en stages op scholen. Je loopt stage in de afdelingen waar je na je diploma bevoegd bent. Hogescholen bieden de opleiding vaak voltijd en deeltijd aan. In deeltijd combineer je de studie met een baan, soms al als onbevoegde leraar op een school.

De kopopleiding is de kortere weg voor wie een technische of exacte hbo-bachelor heeft. Je volgt dan alleen het pedagogische en didactische deel en loopt stage. Rijksoverheid.nl meldt dat de kopopleiding voor een aantal vakken bestaat en dat de hogescholen bepalen voor welke bacheloropleidingen dat geldt. Of jouw diploma verwant genoeg is aan natuurkunde, controleer je dus vooraf. Meer over de opzet en de toelating lees je bij kopopleiding in een jaar.

Wat levert een educatieve minor natuurkunde aan de universiteit op?

Een educatieve minor aan de universiteit levert een beperkte tweedegraads bevoegdheid op. Volgens Rijksoverheid.nl mag je daarmee lesgeven in de theoretische leerweg van het vmbo en in de onderbouw van havo en vwo. De minor duurt zes maanden voltijd en volg je tijdens of na je wo-bachelor. De wet eist ten minste 30 studiepunten voorbereiding op het lesgeven in een vak dat aansluit bij je opleiding.

Die eis staat in artikel 7.12 van de Wet voortgezet onderwijs 2020, het artikel over de educatieve minor en de educatieve module. Welke bachelor bij welk schoolvak past, staat in de Regeling verwantschapstabel educatieve minor. Voor natuurkunde gaat het in de praktijk om bacheloropleidingen als natuurkunde of natuur en sterrenkunde. Studeer je iets anders, vraag dan de universiteit of jouw opleiding toegang geeft.

De bevoegdheid is beperkt, en dat merk je bij het solliciteren. In de bovenbouw van havo en vwo mag je met alleen een educatieve minor niet zelfstandig lesgeven. De minor is wel een opstap. Heb je al een beperkte tweedegraads bevoegdheid, dan kun je bij sommige tweejarige educatieve masters vrijstelling krijgen. Vraag bij de universiteit van jouw keuze na wat dat voor natuurkunde betekent. Zo wordt de route naar de eerste graad korter.

Twijfel je of het onderwijs bij je past, dan is de minor een manier om het vak op een stageschool te proberen zonder direct een volledige lerarenopleiding te kiezen.

Hoe haal je een eerstegraads bevoegdheid natuurkunde aan de universiteit?

Een eerstegraads bevoegdheid natuurkunde haal je aan de universiteit via de lerarenopleiding na een verwante wo-master, of via een tweejarige educatieve master na een verwante wo-bachelor. Rijksoverheid.nl noemt een wo-bachelor of wo-master die aansluit op je vak als basis. Met de eerste graad mag je in alle leerjaren van vmbo, havo en vwo lesgeven, en ook in het mbo.

De eenjarige route is bedoeld voor wie al een master heeft. De Universiteit van Amsterdam vraagt voor de lerarenopleiding natuurkunde bijvoorbeeld een afgeronde academische master en minimaal 120 studiepunten vakinhoud die aansluit op het schoolvak, behaald in je bachelor of master. De opleiding telt 60 studiepunten, duurt 12 tot 24 maanden en is voltijd of in deeltijd te volgen. Kom je maximaal 18 studiepunten tekort, dan kun je bij de UvA eerst een aanvullend programma volgen.

Heb je alleen een bachelor, dan is er de tweejarige educatieve master van 120 studiepunten. De Radboud Universiteit biedt bijvoorbeeld een tweejarige educatieve master natuurkunde aan van 120 studiepunten, waarmee je een eerstegraads bevoegdheid natuurkunde haalt. Het eenjarige traject vraagt dus een afgeronde master; met alleen een bachelor kies je de tweejarige route.

Een groot deel van de opleiding breng je door op een stageschool. Bij een deeltijdroute werk je vaak al als leraar en is je eigen klas je stageplek; de opzet verschilt per universiteit.

Hoe werkt zij-instroom als leraar natuurkunde?

Als zij-instromer word je leraar natuurkunde terwijl je al voor de klas staat. Volgens Rijksoverheid.nl heb je een afgeronde opleiding op hbo-niveau of wo-niveau nodig, voldoende werkervaring en een Verklaring Omtrent Gedrag. Eerst volgt een geschiktheidsonderzoek. Daarna word je benoemd voor maximaal twee jaar, waarin je de opleiding volgt en een bekwaamheidsonderzoek aflegt. Zo haal je een eerstegraads of tweedegraads bevoegdheid.

Het geschiktheidsonderzoek laat zien of je direct kunt beginnen, of je binnen twee jaar bevoegd kunt worden en welke scholing je nog nodig hebt. De school of het schoolbestuur kan het onderzoek aanvragen bij een lerarenopleiding, of je regelt het zelf. Bij een positief resultaat krijg je een geschiktheidsverklaring. Slaag je na het traject voor het bekwaamheidsonderzoek, dan ontvang je een getuigschrift. Dat is geen bachelordiploma, maar het maakt je volledig bevoegd.

De school vraagt de subsidie zij-instroom aan bij DUO. Het is een vast bedrag per zij-instromer: voor aanvragen vanaf 16 oktober 2026 € 60.000 in po en vo en € 40.000 in het mbo, onder voorbehoud van de begroting 2027; daarvoor was het € 25.000 (Staatscourant 2026, 36294). DUO noemt als bestedingsdoelen onder meer het geschiktheidsonderzoek, scholing, begeleiding, studieverlof en het afsluitende bekwaamheidsonderzoek. Het bevoegd gezag vraagt de subsidie aan via Mijn DUO Zakelijk, nadat je met de scholing bent begonnen.

Zij-instroom past bij je als je een technische of exacte achtergrond hebt en direct salaris wilt verdienen. Het vraagt wel veel: twee jaar lesgeven, studeren en begeleid worden tegelijk. Lees bij zij-instroom in het voortgezet onderwijs hoe het traject per graad verloopt.

Hoe groot is het tekort aan natuurkundedocenten?

Natuurkunde is een tekortvak in het voortgezet onderwijs. De VO-raad noemde op 18 december 2025 onder meer wiskunde, natuurkunde en Nederlands als tekortvakken, op basis van de trendrapportage arbeidsmarkt. Het totale lerarentekort in het vo bedroeg volgens de VO-raad 3,5 procent, ongeveer 2.200 fte, tegen 5,1 procent en 3.800 fte een jaar eerder. Een apart fte-cijfer voor natuurkunde noemt de VO-raad niet.

Een deel daarvan is verborgen tekort: lessen die wel doorgaan, maar niet door een leraar met de juiste bevoegdheid. Van de 3,5 procent was 2,3 procent verborgen. Volgens de VO-raad nemen de tekorten in het vo vooral toe bij de tekortvakken. Het bericht wijst ook op grote regionale verschillen: hoe groot het tekort is, hangt sterk af van waar in het land je kijkt.

Op MeesterBaan is de vraag naar leraren goed zichtbaar. In 2025 plaatsten 4.134 scholen en onderwijsorganisaties samen 32.433 vacatures op MeesterBaan (Banometer, peiljaar 2025). Zoek je breder, kijk dan in de vacatures in het voortgezet onderwijs. Op het vmbo heet het vak vaak nask, natuur en scheikunde; daarvoor zijn er aparte vacatures voor nask.

Hoe het tekort landelijk is opgebouwd en waarom de regionale verschillen groot zijn, lees je bij het lerarentekort in Nederland. Voor wiskunde, ook een bètavak, lees je hoe groot het tekort aan wiskundedocenten werkelijk is.

Wat verdien je als leraar natuurkunde in het voortgezet onderwijs?

Als leraar natuurkunde in het voortgezet onderwijs word je ingeschaald in een leraarschaal uit de cao vo, meestal LB, LC of LD. Rijksoverheid.nl noemt ook een LE-functie. De cao vo 2025 tot 2027 loopt van 1 november 2025 tot 1 maart 2027, zo meldt de VO-raad. De schaal hangt af van je functie en de functiebeschrijving van de school, niet automatisch van je eerstegraads of tweedegraads bevoegdheid.

Hoe dat werkt, heet de functiemix. Sociale partners in het vo hebben streefpercentages afgesproken voor het aandeel functies in LC en LD, met hogere percentages in de Randstad. Schoolleiders en het bestuur bepalen welke functies er op school zijn, en de medezeggenschapsraad heeft inspraak in de ruimte voor inschaling. Zo staat het op de pagina over de functiemix van Rijksoverheid.nl, bijgewerkt op 5 augustus 2026.

In de praktijk gaat een hogere schaal vaak samen met extra taken of verantwoordelijkheden die in de functiebeschrijving staan. Een eerstegraads bevoegdheid kan je daarvoor in aanmerking laten komen, maar levert de hogere schaal niet vanzelf op. Vraag bij een vacature dus altijd in welke functie en schaal de school je aanstelt.

Bedragen per schaal en trede staan in de salaristabellen bij de cao vo. Die tabellen veranderen bij elke loonsverhoging, daarom noemen we hier geen bedragen. Een uitleg met de actuele tabel vind je bij het salaris van een leraar in het voortgezet onderwijs.

Geschreven door Redactie MeesterBaan

Jouw gids in het onderwijslandschap. Sinds 1999 verbindt MeesterBaan kandidaten met scholen, met een redactie die zelf onderwijservaring heeft.