Zij-instromer groepsleerkracht worden: hoe werkt dat?

Dinsdagavond in maart, keukentafel, laptop open. Een projectmanager van achtendertig kijkt naar de vacaturetekst van de basisschool waar zijn eigen kinderen zitten. Het bedrijfskundediploma ligt in een la, het idee om iets anders te gaan doen sluimert al twee jaar. Wat hem tegenhoudt is niet de twijfel over het vak, maar de vraag wat er ná dat sollicitatiegesprek gebeurt: wie beoordeelt hem, wie betaalt de opleiding, en hoe lang hij twee rollen tegelijk draagt.

Kan ik als zij-instromer groepsleerkracht worden?

Ja, als je aan drie voorwaarden voldoet. Je hebt een afgeronde hbo- of wo-opleiding op bachelor- of masterniveau, je wordt aangenomen door een bekostigde basisschool, en je start een officieel zij-instroomtraject bij een erkende lerarenopleiding. Je vooropleiding hoeft niets met onderwijs te maken te hebben. Overstappers uit de zorg, de techniek en het bedrijfsleven doorlopen hetzelfde traject.

De formele term is zij-instromer in het beroep, afgekort ZiB. Rijksoverheid.nl beschrijft de route als een benoeming voor maximaal twee jaar, waarin je lesgeeft en tegelijk je bevoegdheid haalt. Je bent in die periode geen stagiair, maar een leerkracht met een arbeidsovereenkomst en een salaris.

Naast het diploma vraagt elke school een Verklaring Omtrent het Gedrag. Lerarenopleidingen stellen nog een vierde eis die veel kandidaten verrast: je mag de afgelopen twee jaar niet ingeschreven hebben gestaan bij een lerarenopleiding, tenzij je die hebt afgerond. Wie vorig jaar aan de deeltijdpabo begon en stopte, kan dus niet meteen overstappen.

Ook de omvang van je aanstelling telt mee. Hogescholen als Fontys vragen voor het studiejaar 2026 een benoeming van minimaal 0,4 fte, bij voorkeur 0,6 fte, voor twee jaar. Onder de twee lesdagen per week kom je te weinig uren voor de klas om je bekwaamheid te kunnen aantonen.

Hoe ziet het zij-instroomtraject er stap voor stap uit?

Het traject bestaat uit vier stappen die elkaar opvolgen. Je kunt pas door naar de volgende stap als de vorige is afgerond: eerst een school, dan het geschiktheidsonderzoek, dan de overeenkomst waarmee je traject formeel begint, en tot slot het bekwaamheidsonderzoek. De volgorde ligt vast, de doorlooptijd per stap verschilt per kandidaat, per school en per lerarenopleiding.

Stap 1: een school vinden en solliciteren

Anders dan bij een opleiding begint zij-instroom bij de werkgever. Zonder school geen traject, want de school benoemt je, betaalt je salaris en vraagt de subsidie aan. Reageer op vacatures waarin zij-instroom wordt genoemd, of stuur een open sollicitatie waarin je meteen schrijft dat je via het zij-instroomtraject wilt starten.

Stap 2: het geschiktheidsonderzoek doorlopen

Zodra de school ja zegt, meldt zij je aan bij een lerarenopleiding voor het geschiktheidsonderzoek. Dat onderzoek toetst of je binnen twee jaar zelfstandig voor een groep kunt staan en je bevoegdheid kunt halen. Bij een positief oordeel ontvang je een geschiktheidsverklaring. School en hogeschool regelen de aanmelding samen met jou.

Stap 3: de tripartiete overeenkomst tekenen

Jij, de school en de lerarenopleiding sluiten daarna een tripartiete scholings- en begeleidingsovereenkomst van maximaal twee jaar. Daarin staan je scholingsplan op maat, je lesuren en de begeleiding door een coach op school en vanuit de hogeschool. Vanaf dat moment sta je voor de klas, met salaris in schaal LB van de CAO PO 2025-2027.

Stap 4: het bekwaamheidsonderzoek afronden

Binnen twee jaar sluit je het traject af met een bekwaamheidsonderzoek bij dezelfde lerarenopleiding. Haal je dat, dan ontvang je het getuigschrift bekwaamheidsonderzoek en ben je volledig bevoegd leraar primair onderwijs. Je blijft dan in dienst bij je school of solliciteert elders. De route zij-instroom po in twee jaar bevoegd beschrijft de eindtermen.

Wat houdt het geschiktheidsonderzoek precies in?

Het geschiktheidsonderzoek is een assessment bij een lerarenopleiding dat bepaalt of jij het vak binnen twee jaar onder de knie kunt krijgen. Vast onderdeel is de landelijke reken- en wiskundetoets voor de pabo, de RWT. Verder werk je met een portfolio, geef je een praktijkles in een echte klas en voer je een criteriumgericht interview met twee assessoren. De samenstelling verschilt per hogeschool.

De RWT verving per 1 september 2024 de WISCAT als landelijke rekentoets voor de pabo en geldt sindsdien ook voor zij-instromers. De landelijke cesuur ligt op 575 punten, ongeveer vijfenzeventig tot tachtig procent goed. Zak je, dan krijg je een herkansing. Hierop struikelen de meeste kandidaten: rekenen op pabo-niveau gaat over breuken, verhoudingen en procenten die veel volwassenen twintig jaar niet hebben aangeraakt. Reken op enkele weken voorbereiding.

Het portfolio vraagt je eerdere werkervaring te vertalen naar de bekwaamheidseisen voor leraren. Een teamleider uit de logistiek laat zien hoe hij groepsprocessen stuurt, een verpleegkundige hoe zij observeert en registreert. De praktijkles duurt bij de meeste opleidingen dertig tot vijfenveertig minuten, voor een echte groep.

Het onderzoek is niet gratis. Marnix Academie rekende voor studiejaar 2025-2026 € 2.250 voor het volledige geschiktheidsonderzoek en € 95 voor de losse RWT, Fontys € 2.280. Die rekening gaat naar de werkgever. Wil je per onderdeel weten wat je te wachten staat, lees dan wat het geschiktheidsonderzoek voor zij-instromers inhoudt.

Hoe vind je een school die met je in zee wil?

Je zoekt een school die bereid is twee jaar in een onbevoegde collega te investeren. Dat zijn er meer dan je denkt, want het lerarentekort drukt hard op het primair onderwijs. Begin bij vacatures waarin zij-instroom of onbevoegden worden genoemd, en vul dat aan met open sollicitaties bij besturen in je regio. Besturen met meerdere scholen hebben vaker uitgewerkt zij-instroombeleid.

Het aanbod is groot genoeg om selectief te zijn. In 2025 stonden er op MeesterBaan 32.433 onderwijsvacatures online, geplaatst door 4.134 verschillende scholen en onderwijsorganisaties. Een deel staat open voor kandidaten zonder bevoegdheid. De rubriek vacatures voor toekomstig groepsleerkracht bundelt functies waarin je nog aan je bevoegdheid werkt.

In je motivatiebrief zet je de zij-instroomvraag vooraan, niet achteraan. Schrijf wat je meebrengt uit je vorige vak, hoeveel dagen per week je beschikbaar bent en dat je bekend bent met het geschiktheidsonderzoek en de subsidie. Een school die de regeling nog niet kent, haakt minder snel af als jij het proces kunt uitleggen. Vraag wie je coach wordt en of de school eerder zij-instromers begeleidde. Let ook op de groep: instromen in groep 3, waar het leesonderwijs start, is zwaarder dan een middenbouwgroep met een ervaren duocollega ernaast.

Wie betaalt het zij-instroomtraject?

De school betaalt, jij betaalt niets. Het schoolbestuur kan bij DUO een subsidie zij-instroom aanvragen van € 25.000 per zij-instromer. Dat dekt het geschiktheidsonderzoek, de scholing, de begeleiding op school, vervanging bij studieverlof en het bekwaamheidsonderzoek. De regeling is verlengd tot 1 januari 2029, dus wie in 2026 of 2027 start valt er nog onder.

De aanvraag ligt bij het bevoegd gezag. Jij vult geen formulier in en schiet niets voor. DUO behandelt aanvragen op volgorde van binnenkomst tot het subsidieplafond is bereikt en beslist binnen maximaal acht weken. De subsidie wordt per persoon één keer toegekend, dus een eerder afgebroken traject bij een andere werkgever kan roet in het eten gooien.

Reken uit wat dat waard is. Het geschiktheidsonderzoek kost rond € 2.250 tot € 2.280 (tarieven 2025-2026), de scholing bij Fontys ongeveer € 1.275 per kwartaal, en het bekwaamheidsonderzoek opnieuw een vergelijkbaar bedrag. Voor vrijwel alle zij-instromers in het po dekt de € 25.000 dat plaatje. Loopt je traject uit, dan legt het bestuur het verschil bij uit eigen middelen. Dat verklaart waarom scholen kritisch selecteren: wie ja zegt, heeft er belang bij dat jij slaagt.

Wat verdien je als zij-instromer groepsleerkracht?

Je wordt ingeschaald in schaal LB van de CAO PO 2025-2027, dezelfde schaal als een startende bevoegde leerkracht. Het minimum van die schaal is € 3.622 bruto per maand bij een voltijdbaan, per 1 november 2025 (PO-Raad, salaristabellen cao primair onderwijs 2025-2027). Het maximum van LB ligt op € 5.520. In deeltijd telt je deeltijdfactor evenredig mee.

Je hoeft niet automatisch op trede 1 te beginnen. Scholen mogen eerdere werkervaring meewegen bij de inschaling, en juist zij-instromers brengen tien of twintig jaar arbeidsverleden mee. Vraag daar in de onderhandeling naar en onderbouw het met je vorige functie. Je startrede bepaalt ook je vertrekpunt daarna.

Bij het maandsalaris komen 8% vakantiegeld en 8,33% eindejaarsuitkering, plus pensioenopbouw via het ABP. Per 1 november 2026 stijgen de salarissen nog eens met 1,2%, na de verhoging van 4,6% per 1 november 2025. De volledige tredentabellen staan in de salariswijzer over wat je verdient als zij-instromer in het primair onderwijs en in het overzicht van wat een leerkracht in het po verdient.

Eerlijk is eerlijk: verdien je nu meer dan € 4.500 bruto per maand, dan is de overstap financieel een stap terug, zeker in het eerste jaar. Die terugstap is meestal tijdelijk, omdat je jaarlijks een trede stijgt en later kunt doorgroeien naar schaal LC, met een maximum van € 6.432 per 1 november 2025. Reken die eerste twee jaar door voordat je opzegt.

Hoe lang duurt het traject en wat is de tijdlijn?

Het traject zelf duurt maximaal twee jaar, gerekend vanaf de tripartiete overeenkomst. Tel daar de aanloop bij op: solliciteren, wachten op een besluit van de school en het geschiktheidsonderzoek doorlopen. Van eerste sollicitatie tot bevoegdheid ben je in de praktijk tweeëneenhalf tot drie jaar verder. Die aanloopfase onderschatten kandidaten het vaakst.

De doorlooptijden zijn indicaties op basis van de toelatingsprocedures van lerarenopleidingen voor het studiejaar 2026. Wie in januari solliciteert en in augustus start, is vaak sneller klaar met de eerste twee fasen dan wie halverwege een schooljaar instroomt, omdat scholen hun formatie in het voorjaar vaststellen.

Loopt je traject uit, dan sta je niet meteen op straat. De CAO PO 2025-2027 verruimt de ketenregeling voor zij-instromers: een tijdelijke arbeidsovereenkomst van twee jaar kan twee keer met een jaar worden verlengd, tot maximaal vier jaar bepaalde tijd, zolang je aan je bevoegdheid werkt.

Hoe zwaar is het traject naast je baan?

Zwaar, vooral in de eerste maanden. Je doet twee nieuwe dingen tegelijk: je staat voor een groep en je studeert. Een typische week bestaat uit twee tot drie lesdagen, ongeveer één opleidingsdag of opleidingsavond bij de hogeschool, voorbereiding en nakijkwerk, en contact met je coach op school. Fontys rekent daarbovenop gemiddeld één dag zelfstudie per week.

Het dubbele gevoel dat veel zij-instromers beschrijven, zit in de eerste weken. Je bent formeel de leerkracht van groep 5, de kinderen zien je als juf of meester, en tegelijk leer je zelf nog hoe je een rekeninstructie opbouwt. Op de ene school begin je met minder uren of in een duobaan, op de andere sta je binnen twee weken alleen. Dat verschil bepaalt je eerste jaar meer dan de keuze voor een hogeschool.

De werkweek in het basisonderwijs is ook zonder opleiding vol. Voltijds leerkrachten komen gemiddeld uit op 46,9 uur per week volgens het tijdsbestedingsonderzoek van de Algemene Onderwijsbond (meting 2015-2016, nog altijd het meest recente grootschalige urenonderzoek). In de werkweek van een groepsleerkracht staat hoe die uren zijn verdeeld.

Wie de eerste drie maanden doorkomt, beschrijft het traject doorgaans als zinvol: praktijkervaring opbouwen en tegelijk aan je bevoegdheid werken, zonder collegegeld en zonder inkomensgat. Praat voor je tekent met iemand die het traject heeft afgerond.

Zij-instroom is de snelste route naar de klas voor wie al een hbo- of wo-diploma heeft, maar het blijft twee jaar werken en leren tegelijk. Wil je de po-route naast de andere mogelijkheden leggen, lees dan het overzicht van alle zes zij-instroomroutes of de variant versneld voor de klas via de pabo. Twijfel je tussen opleidingsroutes, dan zet welke opleiding je nodig hebt als groepsleerkracht ze op een rij. Kom je uit een commerciële functie, dan herkent leraar worden vanuit het bedrijfsleven de afwegingen.

Geschreven door Redactie MeesterBaan

Jouw gids in het onderwijslandschap. Sinds 1999 verbindt MeesterBaan kandidaten met scholen, met een redactie die zelf onderwijservaring heeft.