Groepsleerkracht worden: welke opleiding heb je nodig?

Op een open dag in november staat een vrouw van vierendertig bij de balie van een pabo met haar hbo-diploma communicatie in een plastic mapje. Ze wil weten of ze vier jaar opnieuw moet studeren. Achter haar staat een jongen van achttien die net zijn havo-diploma heeft en denkt dat hij morgen kan beginnen. Ze krijgen allebei een ander antwoord, en dat verschil zit hem niet in ambitie maar in papieren. Welke route open staat, hangt volledig af van wat je al hebt afgerond.

Welke opleiding heb je nodig om groepsleerkracht te worden?

Je hebt een pabo-diploma op hbo-niveau nodig. Dat diploma geeft je de bevoegdheid om les te geven in groep 1 tot en met 8 van het basisonderwijs. Naar dat ene diploma leiden vier routes, die verschillen in duur, in wat je vooraf aan diploma's moet hebben en in de vraag of je tijdens de opleiding salaris verdient. Rijksoverheid noemt ook de academische pabo als vijfde variant.

Het onderstaande overzicht zet de vier hoofdroutes naast elkaar, gecontroleerd op 09-09-2026 bij Rijksoverheid, DUO en de Vereniging Hogescholen. De duur is de gangbare nominale duur; hogescholen hanteren onderling verschillende varianten.

Raadpleeg de betreffende hogeschool voor actuele kosten, startdata en exacte toelatingseisen. Die verschillen per instelling en per instroommoment. Wat wél overal gelijk is: het eindpunt. Alle vier de routes leiden naar dezelfde wettelijke bevoegdheid, en een school ziet op je diploma niet welke weg je hebt genomen. Wil je weten wat er financieel tegenover staat, dan vind je dat in de salariswijzer over het salaris van een leerkracht in het po.

Hoe werkt de voltijd pabo van vier jaar?

De voltijdopleiding aan de pabo duurt vier jaar en is de klassieke route voor wie van de havo, het vwo of het mbo komt (Rijksoverheid, 2026). Je leert didactiek en pedagogiek voor kinderen van vier tot twaalf jaar, en je loopt vanaf het eerste jaar stage op een basisschool. In jaar drie kies je een specialisatie richting de jongere of de oudere leerlingen.

De belangstelling voor de pabo groeit. In studiejaar 2025-2026 begonnen 6.277 nieuwe studenten aan de lerarenopleiding basisonderwijs, 7,6% meer dan het jaar daarvoor, toen het er 5.836 waren (Vereniging Hogescholen, factsheet studentenaantallen 2025). Die groei betekent wel dat de stageplaatsen op populaire scholen schaarser worden.

Voor het studiejaar 2026-2027 bedraagt het wettelijk collegegeld € 2.694 (DUO, 2026). Begin je voor je dertigste, dan heb je recht op studiefinanciering voor een voltijdopleiding. De halvering van het collegegeld die eerder voor lerarenopleidingen gold, bestaat niet meer: sinds studiejaar 2025-2026 betaalt iedereen het volledige tarief (Rijksoverheid, 2026). Reken dus met het hele bedrag als je een begroting maakt.

In het laatste jaar loop je een lange eindstage, vaak als leraar in opleiding. Op veel scholen sta je dan al grotendeels zelfstandig voor de groep. Wat je daarna feitelijk gaat doen, staat beschreven in de functiebeschrijving van leerkracht.

Wat houdt de deeltijd pabo in als je ernaast werkt?

De deeltijd pabo duurt vier tot vijf jaar en is opgezet voor mensen die blijven werken. Je volgt les op één of twee vaste dagdelen en doet de rest van de studie zelfstandig. De toelatingseisen zijn identiek aan die van de voltijdvariant. Het grote verschil zit in de financiering: als deeltijdstudent krijg je geen studiefinanciering.

Dat is het punt waarop veel mensen zich verkijken. DUO verstrekt studiefinanciering alleen voor voltijd- en duale opleidingen; voor deeltijd, bbl en overig volwassenenonderwijs bestaat dat recht niet (DUO, 2026). Wat er wel is, is het levenlanglerenkrediet: een lening waarmee je je collegegeld betaalt, beschikbaar vanaf dertig jaar tot en met zesenvijftig jaar, en onder die leeftijd als je al een hbo-bachelor of wo-master hebt of een deeltijdopleiding volgt (DUO, 2026).

Veel deeltijdstudenten lossen de combinatie op door binnen het onderwijs te gaan werken, bijvoorbeeld als onderwijsassistent of via een bbl-constructie waarbij de school meebetaalt aan de opleiding. Dat levert twee dingen tegelijk op: inkomen en praktijkuren die je voor je studie kunt inzetten. Hoe je zo'n plek vindt, staat in het artikel over een pabo-bbl-vacature vinden.

Houd er rekening mee dat de studielast reëel is. Hogescholen rekenen voor de deeltijdvariant doorgaans op zestien tot vierentwintig uur studie per week, bovenop je baan. Het aantal jaren is lager dan de belasting suggereert.

Kun je de pabo verkorten met een hbo- of wo-diploma?

Ja. Heb je al een hbo- of wo-diploma in een ander vakgebied, dan kun je bij de meeste hogescholen instappen in een verkorte deeltijd pabo. Je krijgt vrijstellingen op basis van je eerder behaalde diploma en hoeft de propedeuse niet volledig over te doen. De opleiding duurt dan twee tot drie jaar, afhankelijk van de instelling en je vooropleiding.

Je leest vaak één vast getal van 2,5 jaar, maar als landelijke norm klopt dat niet. Sommige hogescholen bieden de verkorte deeltijdpabo in twee jaar aan, andere komen op drie uit, en een flexibele variant kan ergens daartussenin landen. Vraag bij de instelling van je keuze precies na hoeveel vrijstellingen jouw diploma oplevert, want dat bepaalt je studieduur meer dan de folder.

Na afronding ben je net zo volledig bevoegd als iemand die de vierjarige voltijd pabo heeft gedaan. Er is geen aantekening op je diploma en geen beperking in de groepen waaraan je les mag geven. Dat is een geruststelling voor wie vreest dat een snellere route een lichtere bevoegdheid oplevert.

De beperking zit elders, en daar moet je eerlijk naar kijken: tijdens de verkorte pabo verdien je geen leraarssalaris. Je bent student, niet werknemer. Wie het inkomen niet kan missen, komt uit bij de vierde route. Instellingen als de HAN, de HU, Fontys en Windesheim bieden verkorte varianten aan, maar de precieze opzet verschilt per hogeschool.

Hoe werkt zij-instroom in het primair onderwijs?

Heb je een hbo- of wo-diploma, dan is zij-instroom in het primair onderwijs de snelste weg naar een baan als groepsleerkracht. Je staat direct voor de klas, krijgt salaris volgens de CAO PO en haalt je bevoegdheid binnen maximaal twee jaar via een traject op maat (Rijksoverheid, 2026). De school neemt je aan als leraar, niet als stagiair.

Het begint met een geschiktheidsonderzoek bij een lerarenopleiding. Daarin wordt beoordeeld of je meteen zelfstandig les kunt geven en of je binnen twee jaar bevoegd kunt raken. Zo'n onderzoek bestaat uit een portfolio, lesvoorbereidingen en meestal drie geobserveerde lessen met een reflectiegesprek achteraf. Voor het basisonderwijs hoort de landelijke rekentoets Wiscat daar verplicht bij. Wat je precies kunt verwachten, staat in het kennisbankartikel over wat het geschiktheidsonderzoek inhoudt.

Financieel is dit de aantrekkelijkste route. Je wordt ingeschaald in de reguliere leraarsschaal L10, ook bekend als LB, die per 1 november 2025 loopt van € 3.622 tot € 5.520 bruto per maand bij een voltijdaanstelling (PO-Raad, salaristabellen CAO PO 2025-2027). De school kan bij DUO een subsidie van € 25.000 per zij-instromer aanvragen voor scholing, begeleiding en de assessments (DUO, 2026). Let op de rolverdeling: het schoolbestuur vraagt die subsidie aan, niet jij.

De volledige eisen, de vijf stappen en de bedragen per route staan uitgewerkt in het kennisbankartikel over zij-instroom groepsleerkracht in het po. Twijfel je nog tussen sectoren, dan zet het overzicht van alle zes zij-instroomroutes po, vo en mbo naast elkaar, inclusief de eisen per route.

Welke toelatingseisen gelden vanuit havo, vwo en mbo-4?

Met een vwo-diploma word je zonder aanvullende eisen toegelaten, ongeacht je profiel. Kom je van de havo of het mbo, dan moet je aantonen dat je genoeg weet van aardrijkskunde, geschiedenis en natuur en techniek. Die bijzondere nadere vooropleidingseisen gelden sinds collegejaar 2015-2016 (Vereniging Hogescholen). Voldoe je er niet aan, dan leg je per vak een landelijke toelatingstoets af.

In de praktijk maken mbo-studenten meestal alle drie de toetsen. Havisten maken er vaak één of twee, afhankelijk van de vakken die ze in hun examenpakket hadden. Wie al een hbo- of wo-diploma heeft, voldoet automatisch aan deze eisen. De toetsen zijn landelijk en worden meerdere keren per jaar afgenomen, dus een gemiste kans is geen verloren jaar.

Voor de mbo-4-gediplomeerde is dit het punt waar de haalbaarheid van de pabo zich beslist. De opleiding is toegankelijk, maar de drie kennistoetsen vragen om gerichte voorbereiding die je naast je mbo-opleiding of in het jaar ervoor moet inplannen. Mbo-scholen bieden er voorbereidingsmodules voor aan, en veel pabo's organiseren zelf ondersteuningsprogramma's.

Ben je eenentwintig jaar of ouder en heb je geen van de genoemde diploma's, dan kun je via een toelatingsonderzoek 21+ alsnog binnenkomen. Je meldt je eerst aan via Studielink en legt daarna het onderzoek af bij de hogeschool. In het eerste studiejaar volgt voor iedereen nog een landelijke reken- en wiskundetoets, die je moet halen om verder te mogen.

Welke route past bij jouw situatie?

Dat hangt af van twee vragen: welk diploma heb je al, en kun je het missen om een paar jaar geen leraarssalaris te verdienen. Heb je geen hoger diploma, dan kies je tussen de voltijd en de deeltijd pabo. Heb je wel een hbo- of wo-diploma, dan gaat de keuze tussen de verkorte pabo en zij-instroom.

Geen hoger diploma en volop tijd? Kies de voltijd pabo van vier jaar. Geen hoger diploma maar wel een baan die je niet kunt opzeggen? Kies de deeltijd pabo en zoek werk in het onderwijs erbij. Hbo- of wo-diploma, maar liever eerst rustig opbouwen zonder de volle verantwoordelijkheid voor een groep? Kies de verkorte deeltijd pabo van twee tot drie jaar. Hbo- of wo-diploma en wil je meteen starten en verdienen? Kies zij-instroom po, en begin dan met het zoeken naar een school.

Die laatste stap wordt vaak onderschat: bij zij-instroom gaat het zoeken naar een werkgever aan het traject vooraf. De vraag naar leerkrachten is daarbij in je voordeel. In 2025 stonden er op MeesterBaan 32.433 onderwijsvacatures online, geplaatst door 4.134 verschillende scholen en onderwijsorganisaties (MeesterBaan, feiten en cijfers, peiljaar 2025). Een deel daarvan staat expliciet open voor zij-instromers en pabo-studenten.

Wil je eerst weten wat het werk dagelijks van je vraagt voordat je een route vastlegt, kijk dan naar de werkweek van een groepsleerkracht. Dat artikel laat zien hoeveel uur er naast de lesuren in voorbereiding en overleg gaat zitten, en dat weegt bij een deeltijdstudie zwaarder dan bij een voltijdstudie.

Welke route je ook kiest, het eindpunt is identiek: één bevoegdheid voor groep 1 tot en met 8. De verschillen zitten in tempo, kosten en inkomen onderweg. Wil je de financiële kant scherp krijgen, lees dan wat je als zij-instromer in het primair onderwijs verdient of het complete overzicht in alles over de pabo-opleiding. Begin daarna pas met aanmelden, want een route die financieel niet houdbaar is, houd je geen twee jaar vol.

Geschreven door Redactie MeesterBaan

Jouw gids in het onderwijslandschap. Sinds 1999 verbindt MeesterBaan kandidaten met scholen, met een redactie die zelf onderwijservaring heeft.