Lesbevoegdheid halen in het onderwijs

De meeste mensen die leraar willen worden, lopen vast op dezelfde vraag: welke opleiding hoort bij het onderwijs dat ik voor ogen heb. Dat is geen detail, want een bevoegdheid geldt voor een specifieke sector en soms voor een specifiek vak en niveau. Wie dat verkeerd inschat, begint aan een opleiding die niet toegang geeft tot de klas waar hij wil staan.

Welke lesbevoegdheden bestaan er?

Nederland kent drie hoofdsoorten. Voor het basisonderwijs is dat het pabodiploma, dat je bevoegd maakt voor alle groepen. Voor het voortgezet onderwijs bestaan een tweedegraads en een eerstegraads bevoegdheid, altijd gekoppeld aan een schoolvak. Voor het mbo geldt een eigen kwalificatie, het pedagogisch didactisch getuigschrift, bovenop je vakinhoudelijke diploma of beroepservaring.

Die koppeling aan een vak wordt vaak onderschat. Een tweedegraads bevoegdheid voor aardrijkskunde geeft geen recht om geschiedenis te geven, ook al liggen de vakken dicht bij elkaar. Bij een tekort worden docenten wel onbevoegd voor een tweede vak ingezet, maar dat is een tijdelijke constructie waar de school verantwoording over aflegt.

Wat is het verschil tussen eerstegraads en tweedegraads?

Een tweedegraads bevoegdheid geeft je toegang tot de onderbouw van vmbo, havo en vwo, en tot de hele vmbo-bovenbouw. Een eerstegraads bevoegdheid komt daar bovenop en geeft ook toegang tot de bovenbouw van havo en vwo, en tot het hoger beroepsonderwijs. In de praktijk bepaalt dit verschil ook je salarisschaal en je doorgroeimogelijkheden.

Hoe word je bevoegd voor het basisonderwijs?

Via de pabo. Voltijd duurt die vier jaar, maar met een havo-, vwo- of mbo-4-diploma gelden aanvullende toelatingseisen voor aardrijkskunde, geschiedenis en natuur en techniek. Heb je al een hbo- of wo-diploma, dan kun je een verkorte deeltijdpabo volgen die doorgaans twee tot drie jaar duurt, afhankelijk van je vrijstellingen.

Wil je niet eerst jaren studeren voordat je voor de klas staat, dan is zij-instroom in het beroep de alternatieve route. Je werkt dan vanaf dag één betaald als leerkracht en haalt je bevoegdheid binnen twee jaar. Hoe dat traject in de praktijk verloopt staat in het artikel over werken als zij-instromer.

Hoe haal je een tweedegraads bevoegdheid?

Er zijn twee hoofdroutes. Kom je van de havo, het vwo of mbo niveau 4, dan volg je een hbo-lerarenopleiding in het vak van je keuze. Heb je al een afgeronde hbo-bachelor die aansluit bij een schoolvak, dan volstaat de kopopleiding van één jaar (bron: Rijksoverheid). Dat scheelt drie jaar studie.

Of jouw diploma toegang geeft tot een kopopleiding hangt af van de aansluiting met het schoolvak. In de tabel met kopopleidingen per vooropleiding check je dat per opleiding, en de uitleg over de kopopleiding beschrijft hoe zo’n jaar eruitziet.

Hoe haal je een eerstegraads bevoegdheid?

Heb je al een tweedegraads bevoegdheid, dan volg je een hbo-master van twee tot drie jaar in deeltijd. Kom je van de universiteit, dan loopt de route via een universitaire lerarenopleiding, mits je wo-bachelor of wo-master aansluit bij het schoolvak. Studeer je nog, dan kun je tijdens je bachelor een educatieve minor doen van zes maanden voltijd (bron: Rijksoverheid).

Die educatieve minor levert een beperkte tweedegraads bevoegdheid op, geen eerstegraads. Het is dus een manier om snel voor de klas te komen en te ontdekken of het onderwijs bij je past, niet het eindstation. Veel docenten stapelen: eerst de minor, dan werken, daarna de educatieve master.

Welke kwalificatie heb je nodig voor het mbo?

In het mbo telt je vakinhoud en je beroepservaring het zwaarst. Je hebt geen lerarenopleiding nodig, maar wel een pedagogisch didactisch getuigschrift, het pdg. Dat haal je in dienst van een mbo-instelling, meestal in ongeveer anderhalf jaar, terwijl je al lesgeeft. Het traject staat beschreven in de uitleg over het pdg-traject.

Het mbo was in 2025 de enige sector waar het aantal vacatures op MeesterBaan steeg, met 11,2 procent, terwijl het totaal met 15,0 procent daalde (bron: Banometer, jaarcijfers 2025). Wie uit het bedrijfsleven komt en een vak beheerst, heeft daar dus relatief veel keus.

Kun je lesgeven terwijl je je bevoegdheid haalt?

Ja, en dat is eerder regel dan uitzondering. Bij zij-instroom, het pdg-traject en veel deeltijdopleidingen sta je al voor de klas met een aanstelling en een salaris. De school is dan verantwoordelijk voor je begeleiding en legt vast hoeveel studietijd in je taakuren zit. Zonder die afspraak op papier verdwijnt die tijd bijna altijd.

Wat levert een bevoegdheid op in salaris?

In het basisonderwijs zit een leerkracht doorgaans in schaal LB: € 3.622 tot € 5.520 bruto per maand per 1 november 2025, en € 3.665 tot € 5.586 per 1 november 2026 (cao PO 2025-2027, bron PO-Raad). In het voortgezet onderwijs bepaalt je bevoegdheidsniveau mede je schaal, waarbij een eerstegraads bevoegdheid uitzicht geeft op LD.

De bedragen per functie en sector staan in de salariswijzer voor het primair onderwijs en de salariswijzer voor het voortgezet onderwijs. Een onbevoegde leraar wordt lager ingeschaald, wat het verschil over een loopbaan aanzienlijk maakt.

Geschreven door Redactie MeesterBaan

Jouw gids in het onderwijslandschap. Sinds 1999 verbindt MeesterBaan kandidaten met scholen, met een redactie die zelf onderwijservaring heeft.