Inclusief onderwijs in Nederland
Waarom gaat het onderwijs van passend naar inclusief?
Passend onderwijs regelde vanaf 2014 wie verantwoordelijk is voor een leerling die extra ondersteuning nodig heeft. Het loste de groei van het speciaal onderwijs niet op. In 2025 zaten 35.221 leerlingen in het speciaal onderwijs, 2,5 procent van alle leerlingen in het primair onderwijs, tegen 2,0 procent in 2016 (OCW in cijfers, 2025).
Inclusief onderwijs draait die volgorde om. Niet de leerling verhuist naar de plek waar de ondersteuning staat, maar de ondersteuning komt naar de school in de buurt. Het speciaal onderwijs verdwijnt daarmee niet: de kennis die daar zit, moet juist beschikbaar komen in de reguliere klas. In het voortgezet speciaal onderwijs ging het in 2025 om 39.792 leerlingen (OCW in cijfers, 2025).
Wat is het verschil tussen passend en inclusief onderwijs?
Passend onderwijs zoekt per leerling een passende plek, regulier waar het kan en speciaal waar het moet. Inclusief onderwijs gaat ervan uit dat die plek in principe de reguliere school in de buurt is en dat de school zich aanpast aan de leerling. Passend onderwijs is wet sinds 1 augustus 2014, inclusief onderwijs is beleid met 2035 als richtjaar.
Passend onderwijs, sinds 2014
Schoolbesturen hebben zorgplicht: zij moeten een passende plek regelen voor elke aangemelde leerling. Dat gebeurt via ongeveer 150 regionale samenwerkingsverbanden in het primair en voortgezet onderwijs, die hun afspraken vastleggen in een ondersteuningsplan (Nederlands Jeugdinstituut, 2026).
Inclusief onderwijs, doel 2035
Alle kinderen en jongeren zijn welkom op een school dicht bij huis en leren samen, met ondersteuning waar dat nodig is. Die omschrijving staat in het beleidskader dat het ministerie van OCW in mei 2024 naar de Tweede Kamer stuurde.
De zorgplicht blijft dus gewoon gelden. Wat verschuift, is de vraag die eerst wordt gesteld: niet welke school bij deze leerling past, maar wat deze school nodig heeft om de leerling te houden.
Welke wetten en afspraken liggen eronder?
Inclusief onderwijs is nog geen aparte wet. Het rust op het VN-verdrag handicap, dat Nederland in 2016 ratificeerde, en op een reeks beleidsstappen daarna. De wetgeving die er inmiddels wel is, zoals de wet die de positie van ouders en leerlingen versterkte, valt nog onder passend onderwijs.
| Jaar | Wat er gebeurde |
|---|---|
| 2014 | Wet passend onderwijs in werking op 1 augustus, met zorgplicht voor schoolbesturen |
| 2016 | Nederland ratificeert het VN-verdrag handicap, met het recht op inclusief onderwijs |
| 2023 | Werkagenda Route naar inclusief onderwijs 2035, aangeboden aan de Tweede Kamer in maart |
| 2024 | Beleidskader met de definitie in mei, experimenteerregeling voor samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs in juni |
| 2025 | Wet versterking positie ouders en leerlingen in passend onderwijs, in werking op 1 augustus, met hoorrecht bij het ontwikkelingsperspectief |
| 2026 | Kamerbrief Van passend naar inclusief onderwijs op 21 mei, transitieplan in ontwikkeling met het onderwijsveld |
Kort samengevat: de richting ligt vast, de uitvoering niet. Wie in een sollicitatiegesprek vraagt hoe ver de school hierin is, krijgt daarom per school een ander antwoord.
Wat verandert er in de klas en in het schoolteam?
De kamerbrief van 21 mei 2026 noemt drie speerpunten: een sterk pedagogisch en didactisch schoolklimaat, interdisciplinair samenwerken binnen het schoolteam en transdisciplinair samenwerken met partners in de school. Vertaald naar de praktijk betekent dat meer verschillen in één groep en meer collega's met een eigen specialisme in en om die groep.
Je werkt vaker samen met een intern begeleider, een onderwijsassistent, een gedragsspecialist of een jeugdhulpverlener die in de school aanwezig is. Differentiëren binnen de les wordt belangrijker dan een leerling doorverwijzen. Scholen die al met een experimenteerregeling werken, delen personeel en expertise met een school voor speciaal onderwijs in de buurt.
Tip: vraag bij een sollicitatie hoe de ondersteuning op de school is georganiseerd. Hoeveel formatie gaat naar ondersteuning, wie zit er in het ondersteuningsteam en hoe snel schuift die aan bij een vraag uit de klas? Dat zegt meer over je werkdruk dan de tekst in de vacature.
Welke functies horen bij inclusief onderwijs?
Er is geen functie die letterlijk inclusief onderwijs heet. De beweging is wel zichtbaar in de vraag naar ondersteunende en gespecialiseerde functies: intern begeleider, onderwijsassistent, leraarondersteuner, gedragsspecialist en adviseur passend en inclusief onderwijs bij een samenwerkingsverband.
Let op: inclusief onderwijs betekent niet dat elke leerling altijd in de reguliere klas zit. Ook in de plannen van het kabinet blijven er gespecialiseerde voorzieningen, vaak dichter bij of binnen een reguliere school. Vacatures in het speciaal basisonderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs verdwijnen dus niet.
Op MeesterBaan, sinds 1999 actief, staan per jaar meer dan 40.000 onderwijsvacatures van ruim 7.000 scholen en organisaties (peiling september 2026). Zoek je werk in deze richting, filter dan behalve op functie ook op sector: de ondersteunende functies staan zowel bij reguliere scholen als bij scholen voor speciaal onderwijs.
Veelgestelde vragen
Verdwijnt het speciaal onderwijs door inclusief onderwijs?
Nee. Het kabinet wil dat regulier en speciaal onderwijs dichter naar elkaar toe groeien, zodat de expertise uit het speciaal onderwijs beschikbaar komt in de wijk. Sinds juni 2024 bestaat er een experimenteerregeling waarmee reguliere en speciale scholen intensief mogen samenwerken. Gespecialiseerde voorzieningen blijven bestaan.
Wanneer moet inclusief onderwijs geregeld zijn?
Het richtjaar is 2035. Dat staat in de werkagenda Route naar inclusief onderwijs 2035 uit maart 2023. In 2026 werkt het ministerie van OCW samen met het onderwijsveld aan een transitieplan, dat beschrijft welke ondersteuning leraren en schoolteams daarbij krijgen. Er is nog geen aparte wet.
Heb je een speciale opleiding nodig om in een inclusieve klas te werken?
Nee, er bestaat geen aparte bevoegdheid voor inclusief onderwijs. Je werkt met je gewone onderwijsbevoegdheid. Scholen vragen wel vaker om ervaring met differentiëren en met gedrag. Een master educational needs of een post hbo opleiding tot gedragsspecialist is een veelgebruikte verdieping, geen verplichting.
Meer lezen in de kennisbank
Bronnen
- Rijksoverheid, beleidskader Met elkaar voor alle kinderen en jongeren (mei 2024)
- Tweede Kamer, contouren werkagenda Route naar inclusief onderwijs 2035 (maart 2023)
- Ministerie van OCW, kamerbrief Van passend naar inclusief onderwijs (21 mei 2026)
- OCW in cijfers, leerlingaantallen passend onderwijs (2025)
- Nederlands Jeugdinstituut, Wet passend onderwijs
Geschreven en gecontroleerd door Redactie MeesterBaan. Laatst bijgewerkt op 17-09-2026.